Mô hình phát triển cộng đồng mentoring cho những cơ sở ngoài trường đại học

Nguyễn Đặng Tuấn Minh – Nguyễn Đặng Tuấn Minh – Quản lý SME Mentoring 1on1 Hà Nội thuộc SME Mentoring 1on1; 

Tham luận tại Hội thảo Kết nối Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Hà Nội

Mentor-MenteeMentoring là gì?
Mentoring (tạm dịch là cố vấn) thường được hiểu là mối quan hệ giữa một người nhiều kinh nghiệm (mentor) hỗ trợ một người ít kinh nghiệm hơn (mentee) nhằm phát triển bản thân, đạt được mục tiêu và/hoặc hoàn thiện những kỹ năng trong cuộc sống. Trên thực tế, mentoring là một mối quan hệ đặc biệt, tự nguyện giữa hai bên và phi lợi nhuận. Để tham gia mối quan hệ này, cả hai bên cần thật sự nhận thức được, việc trở thành cố vấn/người được cố vấn là có ích cho mình. Mối quan hệ mentoring, khác với mối quan hệ huấn luyện, đào tạo, là mối quan hệ lâu dài và dựa trên nền tảng tôn trọng và chia sẻ và tự nguyện của cả hai.
Trên thế giới, các doanh nhân thành công phần lớn đều có cho mình một mentor và đều trở thành một mentor.
Động lực của người trở thành mentor thông thường là:
–    Học hỏi từ thế hệ trẻ
–    Chia sẻ và lắng nghe để giúp đỡ phát triển những người trẻ
–    Rèn luyện bản thân về khả năng lãnh đạo và gây ảnh hưởng tích cực đến người khác
–    Mong muốn đóng góp và trả lại cho cộng đồng những giá trị tốt đẹp
Động lực của người đi tìm kiếm một mentor thông thường là:
–    Học hỏi từ những người có nhiều kinh nghiệm đi trước
–    Lắng nghe những ý kiến phản biện hoặc những câu hỏi có ích để suy nghĩ về vấn đề của mình
–    Phát triển mạng lưới và xây dựng quan hệ
Tại sao cần phát triển văn hóa mentoring trong kinh doanh ?
Một cộng đồng yếu là một cộng đồng không có sự tương trợ và học hỏi lẫn nhau. Mentoring chính là một văn hóa giúp phát triển một cộng đồng có tính tương trợ cao, học hỏi lẫn nhau và sẵn sàng chia sẻ. Kinh doanh không chỉ có cạnh tranh mà trên thực tế, sự học hỏi, tương trợ lẫn nhau luôn là điều cần thiết. Bất kỳ một chủ doanh nghiệp nào cũng cần rèn luyện khả năng lãnh đạo. Trên thực tế, mentoring chính là hoạt động giúp gia tăng kỹ năng và tầm ảnh hưởng của người lãnh đạo cao nhất.
Trên thế giới, văn hóa mentoring phát triển rất mạnh mẽ ở Mỹ. Chúng ta từng nghe đến những cặp mentor- mentee nổi tiếng như:
–    Steve Jobs và Mark Zuckerberg
–    Christian Dior và  Yves St. Laurent
–    Warren Buffett và Bill Gates
Những mối quan hệ đó luôn được chính các mentor và mentee ngợi ca nhờ những câu hỏi, những trải nghiệm đặc biệt mà họ có. Steve Jobs là mentor của Mark Zuckerberg và bản thân ông cũng có nhiều mentor cho mình, một trong những người mentor của Steve Jobs (sáng lập viên & CEO Apple) là Thiền sư Kobun Chino Otogowa. Ảnh hưởng của vị Thiền sư này lên Steve Jobs có thể thấy rõ qua triết lý tối giản trong các thiết kế của sản phẩm Apple. Thiền sư Kobun Chino Otogowa hiện diện ở những sự kiện quan trọng mang tính cá nhân trong cuộc đời Steve Jobs. Mối quan hệ giữa hai bên kéo dài hơn 20 năm đến khi Thiền sư Kobun Chino Otogowa qua đờ i.
Trên thực tế, mentoring đã trở thành một xu thế không thể cưỡng lại trên thế giới, từ các tổ chức lớn hay nhỏ đều nên tận dụng việc xây dựng văn hóa mentoring để phát triển tổ chức của mình.
Về khía cạnh xây dựng và phát triển doanh nghiệp:
Một nghiên cứu đăng trên Forbes (2017) cho thấy: Có một mentor tốt là nhân tố chính để gia tăng mức độ gắn kết với công ty đối với thế hệ Y (còn gọi là Millennials – những người sinh ra trong giai đoạn từ đầu thập niên 1980 đến đầu thập niên 2000). Thế hệ Y, có xu hướng ở lại doanh nghiệp dài hơn 5 năm gấp đôi nếu họ có một mentor (68%) so với nhóm không có mentor (32%) . Nếu không phát triển văn hóa mentoring, các doanh nghiệp có nguy cơ mất người giỏi. Đó cũng là một trong những lý do khiến bản thân các lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp nên trở thành mentor để từ đó phát triển văn hóa mentoring trong tổ chức của mình. Chính vì vậy, việc xây dựng một văn hóa doanh nghiệp có những lợi ích sau:
–    Là một bằng chứng với người lao động rằng công ty thực sự quan tâm đến họ, đến sự phát triển và lắng nghe câu hỏi của họ
–    Tạo sự gắn kết của người lao động với doanh nghiệp
–    Nâng cao sự hài lòng của người lao động với doanh nghiệp. Điều này đúng với cả những người được trở thành mentor và có một mentor
–    Đây có thể là cách tiết kiệm nhất để giúp công ty gia tăng sự hài lòng của các nhân viên.
Về khía cạnh xây dựng và phát triển cộng đồng doanh nhân vững mạnh của một cộng đồng, tổ chức và một quốc gia 
Sự phát triển văn hóa mentoring giúp các thế hệ doanh nhân có sự gắn kết và kế thừa tương trợ lẫn nhau. Những doanh nhân lớn trên thế giới đều trở thành mentor bởi họ coi đó là cơ hội học hỏi từ những doanh nhân trẻ đồng thời đóng góp vào sự phát triển của thế hệ doanh nhân mới. Những doanh nhân tham gia mentoring cũng là cách để họ tìm kiếm những mô hình kinh doanh mới, những giá trị của tương lai, những cơ hội đầu tư mới. Tổng kết của Jeff Hoffman, một trong số những tỷ phú của thế giới từng tổng kết, một doanh nhân trở thành mentor vì

(1) Niềm tự hào dân tộc: Tất cả các doanh nhân đều có khát vọng cống hiến cho đất nước, giúp đỡ những doanh nhân trẻ chính là tương lai của đất nước và trở thành mentor cho những người này là cách xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn;

(2) Học tập và trau dồi: Là doanh nhân thành đạt không có nghĩa là chúng ta biết hết mọi thứ. Việc trở thành một cố vấn chính là cách học tập nhanh nhất từ thế hệ trẻ. Đó là động lực của những doanh nhân luôn muốn mình học thêm những điều mới mẻ;

(3) Thấy trước những điều vĩ đại của tương lai: Việc trở thành một cố vấn là chuẩn bị để mình hòa nhập với dòng chảy thời đại và thậm chí có thể trở thành một phần của điều vĩ đại trong tương lai  .
Bản thân các doanh nhân trẻ cũng rất cần mentor vì những lý do sau đây  :
Là kinh doanh phải trải qua những giai đoạn đầy khó khăn, chủ doanh nghiệp đôi khi không cần tìm người trả lời câu hỏi giúp mình, mà cần những người đặt câu hỏi hay, có ích cho doanh nghiệp.
Khởi nghiệp cần Mentor vì các chủ doanh nghiệp thực sự cần một ai đó cùng họ định hướng, giữ được ngọn lửa nhiệt huyết, một người bạn không bao giờ phán xét khi họ làm sai, một người chỉ nêu câu hỏi để họ tự định hướng lại cuộc đời và sự nghiệp của mình  .
Những mô hình mentoring phổ biến trên thế giới trong lĩnh vực kinh doanh
Trên thế giới phổ biến 5 mô hình mentoring trong kinh doanh mà tùy theo đặc thù của ngành nghề, lĩnh vực, động cơ, các tổ chức khác nhau có thể theo đuổi những mô hình mentoring khác nhau (theo Management-mentors) .
1.    Mô hình mentoring 1:1
Là loại hình phổ biến nhất theo đó, một mentor sẽ được ghép cặp với một mentee. Đây cũng là loại hình được ưa thích hơn cả vì nó giúp cả hai bên cùng trưởng thành và phát triển mối quan hệ cá nhân, cho phép hỗ trợ những người được cố vấn phát triển cá nhân tốt dựa trên sự hỗ trợ cá nhân của mentor. Điểm hạn chế nhất của mô hình này chính là số lượng có hạn những mentor có khả năng cam kết cao, và hỗ trợ mentee tối đa. Những cặp mentor-mentee nổi tiếng nêu ở trên đều là những nhóm theo đuổi mô hình mentoring 1:1. Với mô hình này, việc có một người quản lý chương trình là điều rất cần thiết.
2.    Mô hình mentoring dựa trên nguồn lực
Là mô hình có khá nhiều đặc điểm giống với mô hình mentoring 1:1. Điểm khác biệt duy nhất  là mentor và mentee không được phỏng vấn và ghép cặp bởi một người quản lý chương trình mentoring. Thay vào đó, các mentor đồng ý đưa tên tuổi mình vào danh sách những mentor thuộc chương trình và mentee có thể tự lựa chọn. Mentee sẽ là người tự nguyện lựa chọn, tự quyết định và đề xuất lộ trình bằng cách đề nghị mentor tự nguyện giúp đỡ. Mô hình này mục tiêu chính là huy động nguồn lực tự nguyện của các mentor và mentee có thể khai thác nguồn lực đó bằng cách chủ động liên hệ và xin hỗ trợ của mentor. Do không có sự hỗ trợ nhiều và mang tính tổ chức cao nên hạn chế chính là sự lệch pha giữa mentor và mentee.
3.    Mô hình mentoring theo nhóm
Mentoring theo nhóm là mô hình đòi hỏi một mentor phải làm việc với từ 4-6 mentee một lúc. Cuộc gặp diễn ra 1-2 lần/tháng và để thảo luận về các chủ đề khác nhau. Kết hợp giữa cố vấn từ những người có kiến thức chuyên môn với việc học cùng lúc từ những bạn bè trong nhóm, người mentor và các thành viên trong nhóm hỗ trợ lẫn nhau để học và phát triển những kỹ năng, kiến thức cần thiết.  Điểm khó của mô hình mentoring này chính là việc duy trì cuộc gặp gỡ thường xuyên cho cả nhóm. Mentoring theo nhóm cũng khó giúp xây dựng quan hệ cá nhân. Một số vườn ươm hoặc chương trình tăng tốc hoặc nhóm các doanh nghiệp cùng ngành nghề có thể tận dụng mô hình mentoring này để khai thác thế mạnh của các mentor thành công trong ngành và chia sẻ kinh nghiệm, kỹ năng với các doanh nghiệp trẻ hơn (các mentee).
4.    Mô hình mentoring dựa trên đào tạo
Mô hình này gắn bó trực tiếp với một chương trình đào tạo. Một mentor sẽ được giao làm việc với một mentee và trực tiếp giúp mentee này phát trienr một kỹ năng nghề nghiệp cụ thể được dạy trong chương trình. Mentoring dựa trên đào tạo là mô hình ít được áp dụng vì nó tập trung vào một môn học cụ thể và không giúp mentee phát triển được toàn diện kỹ năng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp,
5.    Mô hình mentoring cho cấp quản lý/điều hành
Đây là mô hình mang tính “áp đặt” từ trên xuống nhưng lại là cách hiệu quả nhất để xây dựng và nuôi dưỡng một văn hóa mentoring trong một tổ chức. Nó cũng giúp phát triển kỹ năng và kiến thức về mentoring trong một tổ chức nhanh nhất. Mô hình này vô cùng hấp dẫn với các tổ chức đang muốn xây dựng một văn hóa tương trợ trong doanh nghiệp và giữ chân người giỏi, giúp hạn chế chảy máu chất xám ra bên ngoài. Theo đó, mọi nhân viên/quản lý/điều hành trong tổ chức có thể tìm đến một mentor ở cấp cao hơn, không nhất thiết cùng phòng ban, để xây dựng mối quan hệ và học hỏi từ người đó. Mô hình này cũng phù hợp với các tổ chức, doanh nghiệp quy mô lớn nhỏ. Tuy nhiên, thất bại của mô hình trong các tổ chức cũng có thể là do sự áp đặt chủ quan của người quản lý thiếu hiểu biết và trải nghiệm về mentoring.

Phát triển cộng đồng mentor bắt đầu từ đâu?
Mentoring là một văn hóa vì vậy, để xây dựng một cộng đồng để nuôi dưỡng văn hóa cần thời gian, nỗ lực từ nhiều phía trong đó.
Từ những kinh nghiệm triển khai hoạt động mentoring tại Hà Nội với mô hình mentoring 1:1 và từng triển khai những hoạt động mentoring dựa trên đào tạo và những quan sát trong thời gian vận hành vừa qua của những chương trình mentoring, chúng tôi nhận thấy, với khu vực ngoài trường đại học cần có cách tiếp cận theo một số bước lớn sau để có một mô hình đủ độ mở, linh hoạt, có khả năng điều chỉnh nhanh nhưng đảm bảo chất lượng.
Thực chất, mọi chương trình mentoring cần xác định chính xác mô hình mình theo đuổi, điểm mạnh, điểm yếu của nguồn lực hiện tại để lựa chọn mô hình phù hợp. Để xác định được mô hình, cần xem xét đến điểm khởi đầu phải là những hạt giống trong cộng đồng doanh nhân sẵn sàng trở thành những mentor, có khả năng cam kết cao. Dưới đây là một số công việc một tổ chức đều nên cân nhắc:
–    Lựa chọn một mô hình phù hợp nhất với đặc thù ngành và tổ chức cũng như nguồn lực hiện tại của mình. Mô hình hoàn toàn có thể thay đổi và hoặc điều chỉnh theo thời gian
–    Khuyến khích các nỗ lực tự phát từ những cá nhân trong tổ chức tìm kiếm một mentor và từ đó nhân ra thành mô hình mentoring cho tổ chức để đảm bảo tính bền vững và đi ra từ nhu cầu thực tế của các cá nhân trong tổ chức chứ không phải là mệnh lệnh mang tính hành chính.
–    Bắt đầu từ một quy mô nhỏ mang tính thử nghiệm để kiểm chứng nhu cầu và tính hiệu quả của chương trình
–    Có người quản lý và những quy định của chương trình thành văn bản. Hơn cả, chương trình cần phải có những triết lý và nhắm đến những đối tượng phục vụ cụ thể
Một số sai lầm thường gặp phải khiến các chương trình mentoring không hiệu quả:
–    Không xác định rõ ràng đối tượng phục vụ (mentee) hoặc mục đích của chương trình (có ích với mentor/mentee ở khía cạnh nào)
–    Không định vị cụ thể mô hình chương trình mentoring mình đang theo đuổi và mục tiêu của mô hình là gì. Sự phối hợp lẫn lộn giữa các mô hình dẫn đến sự chồng chéo trong quản lý hoặc rất lỏng lẻo về quản lý, lãng phí nguồn lực và tạo ra sự hoang mang cho các bên tham gia (cả mentor và mentee)
–    Xuất phát từ mong muốn chủ quan của lãnh đạo và mệnh lệnh hành chính để triển khai chương trình mentoring trong tổ chức khi người quản lý/lãnh đạo chưa thực sự trải nghiệm việc trở thành một mentor và/hoặc mentee
–    Tập trung vào đào tạo kỹ năng trở thành mentor và mentee mà không tập trung vào nhận thức và kỳ vọng và phân tích kỹ đặc thù mô hình mình/tổ chức mình theo đuổi
–    Đào tạo mentor/mentee nhưng không có sự hỗ trợ để xây dựng mối quan hệ đó một cách bền vững cũng như áp dụng mô hình mentoring dựa trên nguồn lực (nêu trên) nhưng không có các hoạt động giám sát hỗ trợ, điều chỉnh nên mối quan hệ mentor-mentee không phát triển bền vững
–    Lạm dụng nền tảng công nghệ thái quá cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến khó xây dựng mối quan hệ giữa mentor và mentee lâu dài. Công nghệ chỉ nên là công cụ mang tính xúc tác và hỗ trợ.
–    Tập trung vào phát triển cộng đồng những mentor có tên tuổi, làm chủ những doanh nghiệp lớn nhưng lại quá bận rộn và không cam kết cao tham gia chương trình, và không thực sự đóng góp gì cho sự phát triển của bản thân và mentee.
Tài liệu tham khảo: 

http://www.thesaigontimes.vn/142578/Mentor-va-Mentee-%E2%80%93-don-gian-…

https://www.forbes.com/sites/meghanbiro/2017/01/27/make-2017-the-year-to…

http://tiasang.com.vn/-doi-moi-sang-tao/Gia-tri-nhat-voi-startup-la-duoc…

http://www.thesaigontimes.vn/165278/Tai-sao-startup-can-mentor.html

http://tiasang.com.vn/-doi-moi-sang-tao/Mentor-trong-khoi-nghiep-Hon-ca-…
https://www.management-mentors.com/about/corporate-mentoring-matters-blo…Mentoring

Advertisements

Trainer – Coach – Mentor – Consultant – Investor: Họ là ai?

m-m… “Đừng lựa chọn một ý tưởng nào đó chỉ vì nó đang là mốt, mà hãy chọn một thứ mà bản thân bạn thực sự quan tâm và sẵn sàng mất ngủ vì nó. Hãy tìm kiếm một người mentor thật giỏi, người có thể sẵn sàng bật dậy lúc nửa đêm vì bạn, và sẵn sàng hỗ trợ bạn tới cùng trong vòng 5-10 năm tới”- Văn Đinh Hồng Vũ- Sáng lập Elsa Speak# *

Khi sự thành công của rất nhiều nhà khởi nghiệp sáng tạo đang truyền cảm hứng cho các bạn trẻ, và đứng đằng sau sự thành công đó là rất nhiều con người như cố vấn khởi nghiệp, các huấn luyện viên, những người đào tạo khởi nghiệp v..v, cũng là lúc, chúng ta cùng nhau nhìn nhận lại và phân biệt vai trò của những nhân vật này, và chúng ta nên kỳ vọng gì ở họ? Bởi lẽ, nếu hiểu nhầm và đặt nhầm kỳ vọng vào những nhóm khác nhau, có thể sẽ dẫn đến sự phủ nhận sạch trơn những nỗ lực và đóng góp của họ, hoặc không biết khai thác các nguồn lực để hệ sinh thái khởi nghiệp ngày một mạnh lên.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu các vai trò của người đào tạo (trainer), huấn luyện viên (coach), cố vấn (mentor), tư vấn (consultant), nhà đầu tư (investor), đặc điểm mối quan hệ của họ với chủ doanh nghiệp/dự án khởi nghiệp và cùng nhau giải đáp một số câu hỏi thường gặp về chủ đề này.

Trainer – người đào tạo: Là người hỗ trợ ngắn hạn tùy theo chương trình, nội dung đào tạo, nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng cho các chủ dự án/đội nhóm khởi nghiệp. Người đào tạo có thể đào tạo: (1) Kiến thức (có thể về một ngành cụ thể như du lịch, hoặc một mảng trong quản trị doanh nghiệp như marketing, nhân sự, tài chính, kế toán, sở hữu trí tuệ v..v hoặc phương pháp, ví dụ khởi nghiệp tinh gọn); (2) Kỹ năng (pitching – gặp gỡ nhà đầu tư; thuyết trình; bán hàng v.v). Là một người đào tạo, đương nhiên những kỹ năng cơ bản cần có là khả năng truyền đạt, kỹ năng giảng dạy. Thông thường, đào tạo là một dịch vụ có thu phí. Các khóa học miễn phí cũng có thể diễn ra dưới sự tài trợ của các tổ chức hoặc sự tự nguyện của người dạy. Bạn nên kỳ vọng vào kiến thức có được khi làm việc với người đào tạo, thay vì những lời khuyên hoặc sự tư vấn.

Coach – Huấn luyên viên: Là người hỗ trợ ngắn hạn, thường kéo dài 3-6 tháng với các dự án khởi nghiệp ở giai đoạn ươm mầm và tăng tốc. Bạn có thể thấy họ trong các vườn ươm hoặc các công ty cung cấp dịch vụ huấn luyện chuyên nghiệp. Người làm huấn luyện viên (HLV) cũng giống như người HLV của đội bóng, cầm tay chỉ việc và hướng dẫn đội nhóm khởi nghiệp cho một mục tiêu/công việc nhất định.

Ví dụ: Xác định được chân dung khách hàng của doanh nghiệp. Để làm việc này, người HLV có thể đặt ra các câu hỏi nhằm giúp nhóm khởi nghiệp xác định rõ hơn mình bán hàng cho ai? Đặc điểm của họ thế nào? Vấn đề của họ ra sao? V..v. Người HLV không trả lời giúp bạn các câu đó, mà với kinh nghiệm, kỹ năng của mình, họ sẽ giúp bạn nhận ra và tự trả lời từ đó tự giải quyết vấn đề của mình. Họ cũng đóng vai trò như một người kèm cặp bạn trong một công việc cụ thể. Một người HLV không can thiệp sâu vào lĩnh vực kinh doanh của startup mà chỉ đưa ra các nguyên lý chung để những người khởi nghiệp cân nhắc, do đó, họ có thể trở thành HLV cho các dự án khởi nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Điểm mạnh nhất của họ chính là kỹ năng đặt câu hỏi, giúp bạn phát hiện vấn đề và sử dụng các công cụ nhằm hỗ trợ bạn giải quyết những vấn đề đó. Họ cũng sẽ huấn luyện bạn sử dụng các công cụ hoặc thực hành một công việc cho đến khi thuần thục. Sau đó bạn có thể không cần đến họ nữa. Nói một cách đơn giản, HLV là người đồng hành với bạn trong một thời gian ngắn, là người cầm tay chỉ việc và đi sát với thực tế doanh nghiệp trong một thời gian. Dù bạn đang khởi nghiệp hay phát triển một dự án mới trên tinh thần khởi nghiệp, việc có một HLV giống như có một người đứng từ bên ngoài nhìn vấn đề của bạn một cách khách quan. Họ thậm chí phải xin phép trước khi cho bạn lời khuyên, và sẽ không tư vấn gì cho bạn, nhưng họ sẽ là người đồng hành và giúp bạn tự giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. Coaching là dịch vụ có thu phí.

Mentor- Cố vấn khởi nghiệp: Là một người bạn và hơn thế. Họ là những người có trải nghiệm nhiều hơn bạn, quan tâm đến sự phát triển cá nhân của bạn trong kinh doanh và cuộc sống. Mentor đầu tiên phải là người bạn thực sự mong muốn nói chuyện, để bạn là chính mình và chia sẻ chân thành. Bạn có thể tìm kiếm mentor qua các buổi gặp gỡ networking và cũng có thể đến các chương trình cố vấn khởi nghiệp để tìm và kết nối.

Những cặp mentor-mentee nổi tiếng như Steve Jobs – Mark Zuckerberg hay Warren Buffett – Bill Gates đều là những ví dụ về mối quan hệ mentorship bền vững, lâu dài và phi lợi nhuận. Trong quan hệ mentoring, cả hai đều coi trọng mối quan hệ, học hỏi lẫn nhau và chia sẻ. Người mentor có lúc là người dẫn đường, kể cho mentee những trải nghiệm của mình và có thể có những gợi ý, lời khuyên nhỏ. Mentee là người đặt ra những mục tiêu cho buổi nói chuyện để đạt đến cái đích của mình. Các doanh nhân thành công coi việc trở thành mentor là cơ hội lắng nghe thế hệ trẻ thay vì ban phát lời khuyên. Cũng chính vì mối quan hệ đặc biệt này, sự kết nối giữa các thế hệ doanh nhân, sự chia sẻ và hợp tác dẫn đến việc mentoring trở thành một văn hóa.

Consultant – Tư vấn: Là người cung cấp dịch vụ chuyên sâu, đưa ra những gợi ý dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích sâu một vấn đề của doanh nghiệp. Người làm tư vấn bắt buộc có kiến thức và kỹ năng chuyên môn, có hiểu biết về doanh nghiệp và đặc thù của ngành một cách sâu sắc. Tư vấn sẽ giúp giải quyết một vấn đề, hoặc đưa ra những lựa chọn về giải pháp. Ra quyết định cuối cùng phụ thuộc vào người chủ doanh nghiệp. Tư vấn cũng có thể tiến hành những đào tạo hướng dẫn về chiến lược, quản trị và cùng bạn lập kế hoạch cần thiết để đạt được mục tiêu. Tùy giai đoạn mà doanh nghiệp khởi nghiệp sẽ cần những tư vấn khác nhau ví dụ tư vấn kế toán, thuế, sở hữu trí tuệ hoặc tư vấn đầu tư v.v. Dịch vụ tư vấn là dịch vụ tính phí.

Investor- Nhà đầu tư: Nhà đầu tư cấp vốn để giúp phát triển startup. Khi đầu tư vào startup, nhà đầu tư hoàn toàn có thể đổi cổ phần lấy sự chia sẻ mạng lưới quan hệ kinh doanh của họ, hoặc kiến thức chuyên môn/bí quyết kinh doanh nào đó.Vốn trong ngữ cảnh đầu tư phải được hiểu bao gồm các lựa chọn sau: (1) Tiền mặt (2)Thời gian (3) Nguồn lực (mối quan hệ, hỗ trợ chuyên môn,…)1

Quan hệ với nhà đầu tư: trước tiên đó là quan hệ kinh doanh vì lợi ích, cả hai đều cùng mong đến sự phát triển của doanh nghiệp để sự đầu tư của mình sinh ra hiệu quả. Tuy vậy, mối quan hệ này như thế nào phụ thuộc rất nhiều vào chính hiểu biết của cả hai bên. Đây hoàn toàn không phải là quan hệ bề trên kẻ dưới.2

Một nhà đầu tư có thể trở thành mentor cho chính startup mà mình đầu tư. Hoặc trong một số trường hợp có sự hoán đổi từ mentor sang thành investor. Tuy vậy, tỷ lệ này không nhiều, chỉ chiếm khoảng 6%. Chính vì vậy, khi chọn mentor, cũng không nên kỳ vọng họ sẽ trở thành nhà đầu tư cho bạn và ngược lại, không phải nhà đầu tư nào cũng sẽ mentor cho startup của mình.

Câu hỏi đặt ra là một người có thể đóng nhiều vai trò không? Hoàn toàn có thể được. Tuy vậy, trong từng hoàn cảnh khác nhau, bạn hãy xác định vai trò chính của họ để từ đó có những kỳ vọng đúng đắn về hiệu quả làm việc.
——-
* Startup giáo dục của 2 cô gái Việt vào vòng chung kết cuộc thi có tỷ lệ “1 chọi 400”. http://nhipcaudautu.vn/cong-nghe/ict/startup-giao-duc-cua-2-co-gai-viet-vao-vong-chung-ket-cuoc-thi-co-ty-le-1-choi-400-3302391/
1 Nguồn: Hiểu Sai Vai Trò — Hiểu Sai Kỳ Vọng. Phan Đình Tuấn Anh. https://medium.com/@tuananh_phan/hi%E1%BB%83u-sai-vai-tr%C3%B2-hi%E1%BB%83u-sai-k%E1%BB%B3-v%E1%BB%8Dng-5a2a171e0f82
2 http://mobile.thesaigontimes.vn/tinbaichitiet/158321/

Tác giả: Nguyễn Đặng Tuấn Minh

Nguồn: Tia Sáng

KisStartup_wordpress

Mentor trong khởi nghiệp: Hơn cả một người bạn

Nguyễn Đặng Tuấn Minh – Quản lý & Đồng sáng lập KisStartup

Gần đây, cùng với trào lưu khởi nghiệp đang tạo ra sức hút mạnh mẽ với cộng đồng, những khái niệm như Mentor, Mentee, Coach cũng nổi lên. Nhiều người trong chúng ta hẳn biết rằng, mentor quan trọng đối với Mark Zuckerberg chính là Steve Jobs. Chính từ những lời khuyên và truyền cảm hứng của Steve Jobs, Mark đã “hướng đông” (go east) và thay đổi cả định hướng quan trọng của Facebook. Chúng ta tự hỏi tại sao Mentoring lại quan trọng như thế trong khởi nghiệp? Câu chuyện bắt đầu từ một sự thật dễ thấy nhưng khó vượt qua: Khởi nghiệp là một quá trình cô đơn và dễ mất phương hướng…

Mentor là ai?

Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về Mentoring trong đời sống hằng ngày và trong khởi nghiệp, vì vậy, không thể phân biệt được Mentor với Consultant (tư vấn), hay Coach (huấn luyện viên) nếu chỉ dùng định nghĩa đơn thuần. Hiện nay Mentoring không tìm được từ tương đương trong tiếng Việt nên chúng tôi xin phép sử dụng từ nguyên gốc. Mentor là người đưa ra những định hướng, giới thiệu cơ hội, và hỗ trợ cho người khởi nghiệp thành công. Nhưng nếu chỉ định nghĩa như vậy mà không xem đến quá trình ra được những kết quả đó thì quả là thiếu sót. Hơn cả một người bạn, một cố vấn, Mentor lắng nghe những băn khoăn của bạn về những vấn đề của doanh nghiệp, cho bạn lời khuyên từ những kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn của họ.
Khác với Coach – người giám sát công việc của bạn, chỉ cho bạn kỹ năng, cung cấp những kiến thức cần thiết để giải quyết vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp, gắn bó với bạn một cách kỹ thuật thì Mentoring là cả một quá trình tìm hiểu, vun đắp mối quan hệ và ý thức nghiêm túc về việc xây dựng mối quan hệ đó.

Khóa học Training for Trainers do IPP tổ chức năm 2015, kéo dài trong hai tháng đào tạo các mentor trong khởi nghiệp. Nguyễn Đặng Tuấn Minh (bìa trái) là một trong 12 người được lựa chọn tham dự khóa học này.

Tại sao khởi nghiệp cần Mentor?

Ở giai đoạn đầu của khởi nghiệp, câu hỏi bạn thường tự đặt ra là có nên bỏ công việc hiện tại để khởi nghiệp hay không? Làm thế nào để chắc chắn rằng con đường mình đang đi là đúng? Bạn cần một ai đó chia sẻ những suy nghĩ đang rối lên trong đầu. Bạn không cần người tư vấn cho bạn biết mình nên đi hướng nào mà cần ai đó đặt những câu hỏi giúp bạn tự nhận ra hướng đi nào là tốt, đó là khi bạn cần một Mentor.

Ở những bước đường khởi nghiệp tiếp theo, những vấn đề khó khăn của kinh doanh bắt đầu nảy sinh – từ khả năng bán hàng, giải quyết khiếu nại khi bán hàng, vốn, rồi xung đột nhóm… – cản trở sự phát triển của doanh nghiệp khởi nghiệp của bạn, đó cũng là khi bạn cần một Mentor

Ngay cả khi doanh nghiệp đã phát triển mạnh, câu hỏi thường trực trong bạn sẽ là đi tiếp như thế nào để phát triển mạnh hơn, bền vững hơn hoặc có ích hơn với cuộc sống. Những lúc mất phương hướng như vậy cũng là khi bạn cần một Mentor.

Khởi nghiệp cần Mentor vì bạn thực sự cần một ai đó cùng bạn định hướng, giữ được ngọn lửa nhiệt huyết, một người bạn không bao giờ phán xét khi bạn làm sai, một người chỉ nêu câu hỏi để bạn tự định hướng lại cuộc đời và sự nghiệp của mình.

Thế nào là một Mentor tốt?

Rõ ràng, giữa Mentor và Mentee (người được Mentor giúp đỡ) là mối quan hệ dựa trên niềm tin và kéo dài. Vì vậy, ở cả hai phía đều cần có sự hiểu biết để có những ứng xử phù hợp.

Với Mentee, đừng mong Mentor sẽ là người giải quyết toàn bộ vấn đề cho bạn và đáp ứng những nhu cầu phi lý của bạn. Mentorship không phải là quan hệ cha con, không hẳn là bạn bè, không phải là đồng nghiệp hay cấp trên cấp dưới. Mentor và Mentee là bình đẳng vì vậy không nên kỳ vọng Mentor sẽ nói cho bạn biết bạn phải làm gì, và làm thế nào.

Cho dù Mentor đúng hay sai, việc trở thành một Mentee cũng giúp bạn học được cách lắng nghe người khác nói. Hãy đặt nhiều câu hỏi sau khi đã suy nghĩ cẩn thận. Bạn càng đầu tư nhiều vào các câu hỏi, càng cho thấy bạn nghiêm túc trong mối quan hệ này.

Ý nghĩa của việc có Mentor còn nằm ở chỗ bạn sẽ có một người nghiêm túc theo dõi những cam kết của bạn. Trao đổi với  Ted Nuyen, người sáng lập mạng lưới SME Mentoring Network, chúng tôi được anh chia sẻ, theo quan sát của anh, sự lãng phí lớn nhất khi khởi nghiệp đó là thời gian. Khi không có ông chủ, không có người giám sát, những doanh nhân khởi nghiệp thường thiếu tính kỷ luật với bản thân mình, đi lệch hướng. Với việc có một Mentor, bạn hãy nghiêm túc thực hiện những gì mình cam kết.

Về phía Mentor, Zuckerberg có ba lời khuyên:

Hãy chia sẻ niềm hứng khởi học được một điều gì mới mẻ, niềm vui sẽ có tính chất lây lan.

Điều này dễ hiểu vì đây cũng là lúc bạn mang lại điều gì mới mẻ cho cuộc sống của người khác, và là một cách mà rất nhiều Mentor lựa chọn để tạo ra những động lực mới cho chính mình và mang giá trị đến cộng đồng.

Hãy tin rằng chỉ cần đầu tư chút ít thời gian của mình chia sẻ kinh nghiệm, nó có thể mở ra cả chân trời mới cho một người khác.

Trở thành Mentor là cách trả lại những gì cuộc sống đã mang lại cho ta. Rất nhiều người đã thay đổi cuộc đời bởi họ gặp được Mentor vào đúng thời điểm.

Cả Mentor và Mentee đều thu nhận được một điều gì đó trong quá trình trao đổi này.

Bạn có thể thấy rõ rằng, đây là quá trình trao đổi tự nguyện, vì vậy, theo nguyên tắc có đi có lại, không chỉ Mentee có lợi từ mối quan hệ này, mà Mentor cũng học được cách hoàn thiện kỹ năng lắng nghe và đặt câu hỏi có ích cho người nghe.

Không nhất thiết phải thành công mới trở thành Mentor

Cho đến nay ở Việt Nam, số lượng các doanh nhân thành công, những nhân vật có ảnh hưởng lớn đến cộng đồng trở thành Mentor chưa nhiều. Quan niệm rằng phải thực sự thành công hoặc phải có thời gian mới trở thành Mentor là sai lầm. Cộng đồng khởi nghiệp chưa thực sự hiểu vai trò của của Mentorship cũng đang là một rào cản với sự phát triển của Mentoring ở Việt Nam.

Được sự bảo trợ của Đại sứ quán Mỹ, năm 2011, SME Mentoring Network ra đời và là dự án thành công nhất về Mentoring tính đến thời điểm hiện nay với cách tiếp cận theo hình thức tự nguyện và 1:1. Một Mentor có thể có nhiều Mentee và tối thiểu mỗi tháng hai bên gặp nhau một lần để đảm bảo sự trao đổi và cập nhật lẫn nhau. Gần năm năm trưởng thành và phát triển, SME Mentoring Network đã thực sự phát triển được một mạng lưới những Mentor đang mong muốn đóng góp vào sự thay đổi căn bản tư duy của giới khởi nghiệp. Mỗi người đến với SME Mentoring Network là một câu chuyện riêng, nhưng tất cả đều đang được xây dựng trên niềm tin, sự trân trọng và những giá trị bền vững. Tháng 11/2015, mạng lưới này đã bắt đầu mở rộng ra Hà Nội với hy vọng sẽ mang lại nhiều hiểu biết thiết thực cho doanh nghiệp khởi nghiệp.

Nguồn: Tia Sáng

KisStartup_wordpress

Giá trị nhất với startup là được cố vấn

Sự thay đổi về nhận thức của những doanh nhân đi trước: chừng nào trở thành cố vấn khởi nghiệp xuất phát từ một trong ba động cơ mà Jeff đã nêu trên (nếu không muốn nói là cả ba) thì mối quan hệ mentoring mới có thể trở nên bền vững. Những thất bại trong mối quan hệ mentoring tôi bắt gặp có thể là do người cố vấn cho quá nhiều lời khuyên hoặc quá tự tin vào những gì mình có mà ít có ý thức học hỏi ngược lại.

Nguyễn Đặng Tuấn Minh – CEO & Co-Founder KisStartup

MentoringGặp gỡ 1:1 giữa mentor và mentee trong chương trình SME Mentoring 1on1 Hà Nội

Khác với nhiều người, ông xuất thân là một kỹ sư công nghệ trước khi bước vào lĩnh vực kinh doanh. Gần đây, ông đã có ba buổi nói chuyện liên quan đến khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo tại TP. HCM và Đà Nẵng. Trong đó, đặc biệt ấn tượng là buổi nói chuyện về cố vấn khởi nghiệp với các thành viên sáng lập Sáng kiến cố vấn khởi nghiệp Vietnam Mentor Initiative – VMI tại SURF- Đà Nẵng ngày 22.7.2017 – nó như một sự khẳng định cho những nỗ lực của những người đang lựa chọn và xây dựng văn hóa cố vấn khởi nghiệp.

Ngồi trong phòng họp trong khuôn khổ của SURF- Đà Nẵng 2017, Jeff bắt đầu câu chuyện rất ngắn gọn khi nói về Cố vấn theo ba nội dung: Tại sao? Ai? Như thế nào?

Tại sao?

Theo Jeff, có ba lý do khiến chúng ta nên trở thành mentor:

Niềm tự hào dân tộc: Jeff kể, khi ông gặp một doanh nhân và đề nghị người này mentor (cố vấn) cho một startup trẻ. Ông ta hỏi lại: Tại sao tôi phải cố vấn cho cậu ta? Tôi không phải là cha cậu ấy”. Khi nhận ra các doanh nhân thành đạt khác cũng có nghi ngờ tương tự về lí do họ nên trở thành người cố vấn, Jeff xoay sang hỏi họ: Vậy ông muốn thấy tương lai của đất nước ông ra sao? Tất cả các doanh nhân đều có khát vọng cống hiến cho đất nước và Jeff đã nhanh chóng giúp họ nhận ra rằng, những doanh nhân trẻ chính là tương lai của đất nước và trở thành mentor cho những người này là cách xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.

Học tập và trau dồi: Là doanh nhân thành đạt không có nghĩa là chúng ta biết hết mọi thứ. Việc trở thành một cố vấn chính là cách học tập nhanh nhất từ thế hệ trẻ. Đó là động lực của những doanh nhân luôn muốn mình học thêm những điều mới mẻ.

Thấy trước những điều vĩ đại của tương lai: Việc trở thành một cố vấn là chuẩn bị để mình hòa nhập với dòng chảy thời đại và thậm chí có thể trở thành một phần của điều vĩ đại trong tương lai. Jeff kể rằng, ông đã từng làm cố vấn của Jack Ma và tiên đoán đây là người sẽ làm nên điều vĩ đại tiếp theo. Lúc bấy giờ, mọi người đã cười trước nhận xét này của ông. Nhưng sự việc xảy ra năm năm sau chứng minh rằng ông đã đúng: Alibaba đã có một cuộc chào bán cổ phiếu lần đầu trước công chúng (IPO) lớn nhất trong lịch sử thế giới.

Ai có thể trở thành cố vấn?

Nhiều người quá dè dặt khi trở thành cố vấn khởi nghiệp. Trên thực tế, có rất nhiều kinh nghiệm, trải nghiệm và kiến thức của bạn vô cùng hữu ích với các doanh nhân trẻ. Xuất thân từ một người làm kỹ thuật, Jeff tin rằng mình có được ngày hôm nay là nhờ các mentor. Vì vậy, khi cố vấn mỗi người hãy tập trung vào: (1) những gì mình giỏi (2) những gì mình biết (3) những gì mình thoải mái để chia sẻ.

Sẽ thật sai lầm nếu gồng mình lên và mong muốn giải quyết mọi vấn đề cho người được cố vấn và cho những lời khuyên vượt quá khả năng. Trở thành người cố vấn “biết tuốt” trong mắt người được cố vấn không phải là lựa chọn tốt vì chính điều đó sẽ làm hại người được cố vấn với sự hiểu biết không đầy đủ của bạn. Sự trung thực từ phía người cố vấn là vô cùng quan trọng. Ví dụ: thay vì cho lời khuyên về những gì bạn không biết, bạn có thể chia sẻ điều đó nằm ngoài hiểu biết của bạn và giới thiệu họ đến những người trong mạng lưới của bạn (nếu bạn thoải mái) hoặc xin phép khi cho lời khuyên.

Làm cố vấn như thế nào?

Để giúp mối quan hệ mentoring đi đúng hướng, theo Jeff cách tốt nhất là:

Hãy đặt ra kỳ vọng từ cả hai phía và viết ra. Hãy cùng nhau xác định mục tiêu của các buổi gặp một cách cụ thể và cùng nỗ lực để đạt đến điều đó.

Hãy lắng nghe nhiều hơn thay vì khuyên nhủ hoặc làm hộ. Việc làm giúp người được cố vấn sẽ chỉ khiến họ ỷ lại và không bao giờ trưởng thành.

Hãy dừng lại nếu một trong hai phía không cảm thấy thoải mái và hãy thẳng thắn khi cần thiết. Với các chương trình cố vấn chuyên nghiệp, luôn cần có một kênh giúp các bên phản hồi một cách tự nhiên, thẳng thắn và thân thiện về mối quan hệ này.

Đừng đầu tư cho ai khi đang là cố vấn của người đó. Chỉ khi dừng mối quan hệ cố vấn, bạn hãy trở thành nhà đầu tư (nếu muốn). Rất nhiều chương trình không cho phép nhà đầu tư trở thành cố vấn của khởi nghiệp.

Một vài suy ngẫm về những thách thức và cơ hội xây dựng văn hóa cố vấn khởi nghiệp tại Việt Nam

Người viết là một cố vấn khởi nghiệp, là một thành viên của SME Mentoring 1on1, tổ chức đầu tiên phát triển văn hóa cố vấn khởi nghiệp tại Việt Nam và cũng là người đang nỗ lực phát triển chương trình cố vấn khởi nghiệp tại Hà Nội. Từ góc độ này, tôi có một vài chia sẻ về kinh nghiệm với những tổ chức đang chuẩn bị phát triển văn hóa khởi nghiệp tại Việt Nam.

Trên thực tế, những gì Jeff nói không quá xa lạ với những gì chúng tôi đang làm và không phải là việc cố vấn chưa từng có ở Việt Nam. Nhìn lại lịch sử, rất nhiều doanh nhân đã hỗ trợ những doanh nhân trẻ trên con đường lập nghiệp, nhiều tổ chức cũng phát triển mô hình này để hỗ trợ thế hệ đi sau. Tuy vậy, xây dựng một văn hóa khởi nghiệp đòi hỏi:

Sự thay đổi về nhận thức của những doanh nhân đi trước: chừng nào trở thành cố vấn khởi nghiệp xuất phát từ một trong ba động cơ mà Jeff đã nêu trên (nếu không muốn nói là cả ba) thì mối quan hệ mentoring mới có thể trở nên bền vững. Những thất bại trong mối quan hệ mentoring tôi bắt gặp có thể là do người cố vấn cho quá nhiều lời khuyên hoặc quá tự tin vào những gì mình có mà ít có ý thức học hỏi ngược lại.

Sự kiên nhẫn: Giống như hôn nhân, mối quan hệ bền vững nào cũng cần thời gian để tìm hiểu và triển khai. Không mối quan hệ cố vấn nào ngắn dưới sáu tháng mà sinh ra những kết quả tích cực. Thời gian đủ dài cho một mối quan hệ để hiểu, học và chia sẻ với nhau thường kéo dài trong giai đoạn từ sáu tháng đến một năm và có thể duy trì mãi mãi sau đó. Sự vội vã trong mối quan hệ cố vấn và ghép cặp một cách cơ học có thể dẫn đến sự đổ bể. Từ đó suy rộng ra, xây dựng một chương trình cố vấn khởi nghiệp cũng không thể vội vàng và muốn cho ra kết quả sớm.

Sự kỳ vọng: sự thất vọng xuất phát từ kỳ vọng quá lớn. Dù xuất phát từ người phát triển hoạt động cố vấn, hay từ chính các cố vấn và người được cố vấn, nếu kỳ vọng đặt ra không khớp nhau sẽ rất khó giúp chương trình và mối quan hệ đi xa.

Cố vấn nói chung và cố vấn khởi nghiệp nói riêng thực chất là một văn hóa. Chẳng hạn, nếu mỗi sinh viên được chia sẻ, trò chuyện và định hướng bởi một cố vấn từ khi còn ở trong trường đại học, thì khi họ trưởng thành, việc tiếp tục trở thành cố vấn với họ là lẽ tự nhiên. Khi chúng ta phải xây dựng hoạt động cố vấn từ khi còn sơ khai trở thành một văn hóa, cần một tư duy, thái độ, hành động đúng đắn. Để xây dựng một thái độ cầu thị, kiên nhẫn, luôn lắng nghe và học hỏi cho các cố vấn và cho những người xây dựng chương trình cố vấn đòi hỏi một nỗ lực không ngừng. Không phải ngẫu nhiên, nhiều tổ chức nước ngoài hướng đến việc phát triển cộng đồng khởi nghiệp của một quốc gia, chẳng hạn như SECO EP và các quỹ đầu tư tìm hiểu thị trường lại nhìn vào chất lượng cố vấn mà các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp đang có. Jeff đã kết thúc bài phát biểu và chia sẻ của mình bằng câu nói: “Thứ quý giá nhất mà startup có được không phải là tiền, mà là được cố vấn” kèm theo lời nhắn nhủ với những cố vấn có mặt trong buổi nói chuyện: “Các bạn đang làm những điều vĩ đại.”

Nguồn: Tia Sáng

KisStartup_wordpress